Diwylliant ac Threftadaeth

Creu Merthyr Tudful

 

 

Merthyr Tudful :

6,000 CC roedd pobl yn byw yn ardal Merthyr Tydful. Mae pennau saethau o Oes y Cerrig a chrochenwaith o’r Oes Efydd a ganfu lleol yn cael eu harddangos ynyr amgueddfa yug Nghastell Cyfarthfa

Prydain Fawr:

500-100 BC Dechreuodd y Celtiaid gyrraedd Prydain. Datblygwyd y Gymraeg o gangen o’r iaith Geltaidd o’r enw Brythoneg.

1AF-10FED Ganrif

 

 

Merthyr Tydful;

69 -960C Roedd Caer Rhufeinig Penydarren yn gartref I dros 500 o filwyr ar safle yn edrych dros Afon Taf.

480 OC Gwnaed Tudful, merch Brychan, Brenin Sir Frycheiniog, yn ferthyr yn ystod cyrch paganaidd. Mae enw Merthyr Tudful yn deillio o’r digwyddd hwn.

Prydain Fawr:

43 OC Meddiannodd y Rhufeiniaid Brydain gan aros you tan 410.

Tua c. 785OC Dechrau adeiladu Clawdd Offa – llinell o bridd a grewyd gan Frenin Mersia I wahanu ei Deyrnas o Gymru.

11EG-17EG Ganrif

 

Merthyr Tydful:

1270 Y Rhufeiniad yn adeiladu Castell Morlais

 

 

Prydain Fawr

1215 Magna Carta

1348-50 Y Pla Du

 

1485 Y Cymro Harri’r VII yn cael ei goroni’n Frenin Lloegr ar ol Brwydr Bosworth

1642-49 English Civil War

18FED Ganrif

 -

Merthyr Tydful:

1759 Nid oedd poblogaeth dyffryn Taf yn fawr ond, o fewn 25 mlynedd, sefydlwyd pedwar gwaith haearn: Dowlais, Plymouth, Cyfarthfa a Phenydarren. Dyma ddechrau ‘Merthyr ddiwydiannol`. Tyfodd y cymunedau a ddatblygwyd o amgylch y gweithfeydd haearn I ffurfio un dref fawr, Merthyr Tudful.

1793 /codwyd y bont tramffordd haearn bwrw a thraphont dwr fwyaf y byd, Pont y Cafnau, i gyflenwi calchfaen a dwr i ‘ Weithfeydd Haearn Cyfarthfa. Mae cerddwyr yn dal i’w defnyddio heddiw.

1798 Agorwyd Camlas Sir Forgannwg o Ferthyr Tudful i Gaerydd. Mae bellach yn rhan o lwybr seiclo a cherdded.

Prydain Fawr:

Tua 1760 Dechrau’s chwyldro diwydiannol

1781 Adeiladu’r Bont Haearn, y bont fwa haearn bwrw gyntaf yn y byd, yn swydd Amwythig

 

19EG Ganrif

 

Merthyr Tydful:

1801 Sefydlwyd Merthyr Tydful felt ref fwyaf Cymru gyda phoblogaeth o 7,705.

1802 Ymwelodd Nelson a Gwaith Haearn Cyfarthfa lle gwnaed magnelau. Yn fuan wedi hynny datblygodd yn waith haearn mwyaf y byd.

1804 Gwnaeth tren locomotif stem cyntaf y byd dynnu llwyth ar hyd tramffordd o Ferthyr I Abercynon. Mae’r llwybr bellach yn llwybr seiclo/cerdded wedi’I enwi ar ol y cynllunydd locomotif Trevethick.

1825 Adeiladwyd Castell Cyfarthfa ar gyfer William Crawshey II.

1831 Gwrthryfel Merthyr: protestiodd gweithwyr ynghylch amodau anfoddhaol a chodwyd baner goch fel eu symbol gwrthryfel. Lladdwyd 24 o bobl a chrogwyd Dic Penderyn am achos honedig o glwyfo milwr. Mae’r Merthyr dosbarth gweithiol hwn wedi’I gofio mewn plac yn Llyfrgell Ganolog Merthyr Tudful

1841 Adeiladodd Brunel Reilffordd Dyffryn Taf o Ferthyr I Gaerydd

1868 Cysylltwyd rheiffordd o Ferthyr I Aberhonddu. Mae’r ddwy draphont osgeiddig bellach yn rhan o Daith Taf.

1870 Sefydlodd John Hughes o Ferthyr dref Hughesovka yn Rwsia, gan sefydlu gweithfeydd haearn a phyllau glo. Mae bellach yn rhan o ddinas Donetsk yn Ukrain.

Prydain Fawr:

1801 Cyfrifiad cyntaf Prydain

1805 Lladdwyd y Llyngesydd yr Arglwydd Nelson ym mrwydr Trafalgar

1833 Diddymu caethwasiaeth drwy’r Ymerodraeth Brydeinig

1845-52 Newyn tatws Iwerddon

 

1871 Cyfreithloni undebau llafur

1897 Jiwbili Diemwnt y Frenhines Victoria

 

20FED Ganrif

 

Merthyr Tydful:

1900 Daeth James Keir Hardie yn AS

1911 Poblogaeth fwyaf erioed: 80,991

1925 Ganwyd y cynllunydd ffasiwn Laura Ashley yn Nowlais

1927 Etholodd y dref Faer benywaidd, Mary Ann Edwards, cyn I ferched cael hawliau pleidleisio cyfartal.

1939-45 Daeth ffatrioedd yn ystod y rhyfel a chyflogaeth yr oedd mawr ei angen.

1948 Agorwyd Ffatri Hoover, gan gyflogi 350 o bobl.

1957 Creu Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog

1980 Agor Rheilffordd Mynyddig Brycheiniog

1989 Cau Cloddfa Ddrift Trelewis

1991 Cau Deep Navigation

1993 Cau Taf Merthyr

1997 Adfer cyn safleoedd pyllau glo I greu Parc Taf Bargoed a wal ddringo dan do fwyaf Cymru yn Rock UK Summit Centre.

Prydain Fawr:

1904 Diwygiad crefyddol yng Nghymru

1916 Daith Lloyd George y Cymro cyntaf I ddod yn Brif Weinidog

1930-31 Y Dirwasgiad Mawr

1939-45 Rhyfel Byd II

1948 Dechreuwyd y Gwasanaeth

1984-85 Streic y Glowyr

 

21AIN Ganrif

2008 Cymerodd Cyngor Sir Merthyr gyfrifoldeb dros redeg y Parc.

Atyniadau twristaidd newydd yn cynnwys:

Bike Park Wales, parc beicio mynydd gorau’s DU

Parkwood Outdoors Dolygaer, canolfan gweithgareddau awyr agored ger Cronfa Ddwr Pontsticill

Canolfan Soar, theatre ddwyieithog, siop a chaffi

Pentref Hamdden gyda chanolfan hamdden, parc sglefrio a sinema

Redhouse, canolfan gelfyddydau yny Neuadd Dref ar ei newydd wedd

Ardystio Parc cenedlaethol Bannau Brycheiniog fel Gwarchodfa Awyr Dywyll Ryngwladol

 

 

 

Last Updated - Gwe - 04 / Mai / 18